WSTĘP

Przedmiotem niniejszej edycji jest niewielki, lecz niezwykle cenny zbiorek korespondencji prywatnej i urzędowej z połowy XV w. — obejmujący kilka dziesiąt oryginalnych listów z lat 1437–1459 do dzierżawcy salin krakowskich i ruskich, miecznika krakowskiego Mikołaja Serafina lub osób z nim związanych — zachowanej szczęśliwie w kodeksie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu pod sygnaturą 165Zawartość merytoryczną omawianej korespondencji scharakteryzował Wiesiołowski, , s. 223–238, zaś krótki opis kodeksu zawierającego tę korespondencję i problemy jej edycji krótko przedstawione zostały w: , s. 233–242..

Są przynajmniej trzy powody, aby uznać ten zbiór za wyjątkowy i warty edycji. Po pierwsze, są to listy oryginalne, mają zatem wartość artefaktu. Po drugie, ta zwarta tematycznie korespondencja dokumentuje działalność publiczną i życie prywatne jednego człowieka w zakresie niespotykanym dla epoki, w której powstała. Jest więc niezwykle cennym źródłem dla przyszłego biografa żupnika, dysponującego wprawdzie obfitym, ale jednostronnym (bo pochodzącym głównie z ksiąg grodzkich i ziemskich) materiałem i pozwala zrekonstruować skład tzw. kręgu korespondencyjnego, czyli grupy osób skupionych wokół głównego korespondenta, oraz poddać ją analizieInteresujące uwagi na ten temat formułuje we wstępie do swej pracy W. Jurkiewicz, , Bydgoszcz 1992, s. 5–9.. A ponieważ listy są źródłem najbardziej niedyskretnym, pozwalają historykowi głębiej wniknąć za kulisy wielkiej polityki oraz w mentalność i życie codzienne społeczeństwa średniowiecznego. Z tego punktu widzenia nie mniej ważnym argumentem za publikacją korespondencji żupnika jest również to, że — jak stwierdza Jacek Wiesiołowski — obszerny „zbiór listów do Mikołaja Serafina pozwala na powiązanie w całość rozproszonych fragmentów korespondencji prywatnej z pierwszej połowy XV w.” Wiesiołowski, , s. 237..

Trzeci wreszcie powód — równie ważny — to materia poruszanych w listach zagadnień. Korespondencja ta w znakomitej większości dotyczy kulisów codziennego funkcjonowania żup solnych, największego polskiego przedsiębior stwa przemysłowego o charakterze — jeśli można użyć takiego sformułowania — kapitalistycznym, działającego jednak w układzie feudalnym. „Żupy wielic kie były bez wątpienia najważniejszym źródłem dochodów królewskiego skarbu. I wyświetlenie gospodarki tych żup to magna pars dziejów finansowych Polski” — pisał przed laty jeden z najwybitniejszych znawców gospodarczych dziejów Polski Roman Rybarski w swej fundamentalnej, mającej już dzisiaj wartość źród ła, monografii o gospodarce żupnej w Polsce w XVI w.Rybarski, , s. 9. Krakowskie żupy solne mają w polskiej historiografii obfitą literaturę, istnieje w niej jednak duża luka, a jej granice zakreślają z jednej strony erudycyjna i wyczerpująca temat rozprawa Jerzego Wyrozumskiego o salinach krakowskich do końca XIV w., z drugiej zaś prace R. Rybarskiego i Antoniny Keckowej dotyczące epoki nowożytnejKeckowa, .. Jeśli zaś chodzi o żupy ruskie, to dla okresu średniowiecza brak jest poważniejszej lite raturySzerzej na ten temat zob. Bukowski, , s. 105 n. 7. Okres od schyłku XIV w. dostarcza badaczom tej epoki, a więc i dziejów żup, materiału o charakterze masowym. Składa się nań, oprócz dokumentów, duża ilość materiału zapiskowego z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, a więc źródła jednostronnego i lakonicznego. Prezentowana korespondencja, opisująca życie codzienne żup, stanowi doskonałe jego uzupełnienie. Bez jej uwzględnienia nie jest możliwe dzisiaj napisanie kompetentnej historii żup solnych.

Redakcja: Anna Skolimowska, Tomasz Płóciennik, Waldemar Bukowski